Gebuisd! Nou en?
Mensen sturen mij af en toe stukje uit hun parochieblad. Dat was ook het geval bij Heer Denis uit Tilburg. Zelf hebben gelovigen vaak niet de woorden om hun gevoel dat er iets niet klopt te uiten. Ditmaal een stukje van Harrie Buijssen, pastor Harrie, uit Zuid-Beveland. Het ging over de natuurwet. Harrie is gebuisd voor een katholiek examen over dit onderwerp*. Eigenlijk een examen voor beginners, maar goed, gezien de verwarrende tijden waarin we leven toch nodig.
Vraag 1: Wat is de natuurwet?
Antwoord van Harrie: ‘De natuurwet is volgens de katholieke leer een gegeven dat door de Schepper in de schepping is vastgelegd. Daaraan moet de mens zich in zijn handelen, ook en zeker op het gebied van de seksualiteit, houden. Kort samengevat komt het hierop neer: de geslachtsdelen van man en vrouw zijn uitsluitend op voortplanting gericht. Dat betekent volgens de officiële leer van de kerk dat iedere geslachtsdaad zo moet zijn dat er nieuw leven kan ontstaan.’
Helaas, gebuisd! Harrie geeft hier het antwoord op een andere vraag: Wat is naturalisme?
Het naturalisme kijkt voor ethische afwegingen puur naar lichamelijk-biologische kenmerken. Je gebruikt je lichaam goed, als je de natuurlijke functie van ledematen en organen in acht neemt. Bijvoorbeeld, naar harde muziek luisteren is niet goed voor je oren, dus moet je het ook niet doen. Om misverstanden te voorkomen, de kerk wijs het naturalisme als ethisch systeem af. Als Harrie denkt dat de katholieke zedenleer zich al eeuwen lang heeft vastgelegd op de het begrip natuurwet (in de versmalde versie van Harrie), moet hij wel vastlopen. De katholieke moraal baseert zich in haar onderricht allereerst op de Openbaring, vastgelegd in de Schrift en doorgegeven en uitgelegd in de kerkgemeenschap, waardoor er de noodzakelijke portie H. Geest in zit.
Wat zegt de Kerk ook? Dat wat wij weten vanuit het geloof, tevens te ontdekken is met het verstand, door mensen van goede wil. Waarom? Niet omdat mensen zo slim zijn, maar omdat de morele wet in hun geweten is ingegrift. Thomas van Aquino leerde al dat we dank zij de Openbaring deze morele wet sneller en met minder fouten leren kennen. Als Harrie zegt dat de Kerk zich primair baseert op de natuurwet, dan vergist hij zich. Hij maakt van de ruimdenkendheid van de Kerk (dat ook niet-katholieken haar wijsheid kunnen aanvoelen) een vorm van nauwdenkendheid, alsof zij alleen weet hoe het zit.
Wat is het goede antwoord (uit het Compendium)? ‘De natuurwet, ingeschreven door de Schepper in het hart van iedere mens, bestaat in een deelname aan de wijsheid en de goedheid van God, en drukt het oorspronkelijke morele besef uit, dat de mens in staat stelt met het verstand het goede en het kwade te onderscheiden. Zij is universeel en onveranderlijk, en legt de basis voor de fundamentele rechten en plichten van de persoon, evenals voor de menselijke gemeenschap en voor de burgerlijke wet zelf.’ Kort gezegd: zonder de natuurwet, ontbreekt iedere basis om tussen verschillende tijden en culturen tot een stabiele moraal te komen. We zien om ons heen gebeuren waar dat toe leidt. Maar daar is Harrie niet zo bezorgd over. ‘De geschiedenis leert dat er niets zo aan verandering onderhevig is als de begrippen goed en kwaad.’ Heel goed, Harrie! Maar juist die onderhevigheid aan verandering (lees: conceptuele verwarring) heeft in diezelfde geschiedenis voor de grootste rampen gezorgd. Neen, Harrie is eerder bezorgd over ‘de kerkelijke wetgever’. Die is ‘zo vervreemd geraakt van de samenleving, dat ook de katholieke bevolking zich daar nog weinig aan gelegen laat liggen. Ieder handelt naar eigen geweten.’ Degene die mij het parochiebladartikel toezond, heeft hierbij geschreven: ‘Maar er is vaak geen sprake meer van geweten! Kromme redenering dus.’ Maar vooruit, omdat de eerste bijzin van het antwoord van Harrie toch goed was, krijgt hij 1/3 punt.
Voordat ik naar de volgende vraag ga, nog even mijn nieuwsgierigheid de vrije loop laten. Zou Harrie werkelijk denken dat de Kerk zo bekrompen redeneert als hij voorstelt? Dan zou een katholieke man of een vrouw eigenlijk niet eens meer naar de WC mogen, omdat dan de geslachtsorganen niet voor voortplanting worden gebruikt… Laten we het er maar op houden dat Harrie de stijlvorm strawman gebruikt; je stelt de mening van je opponent zo ongunstig mogelijk voor om gelijk te krijgen voor je eigen standpunt. We hebben daar ook een Nederlands woord voor: je maakt een karikatuur van je tegenstander. Gek genoeg is deze tegenstander wel de baas van Harrie. Dat hij pastor mag zijn, is een gunst van onze H. Moeder de Kerk. Niet netjes om je moeder zo te bejegenen. Een tikje om de oren zou goed zijn. Een echte moeder laat niet met zich spotten.
Vraag 2: Wat is volgens de Kerk het doel van seksualiteit?
Antwoord van Harrie: ‘Waar de Kerk altijd blind voor is geweest - en dat is niet zo vreemd bij uitsluitend celibataire wetgevers - is dat seksualiteit (die niet gericht is op voortplanting, HS) zowel binnen als buiten het huwelijk, een blijk van wederkerig liefde kan zijn. En in een huwelijk kan dat immers een grote rol spelen voor de duurzaamheid van de verbintenis.’
Ai! Harrie geeft een stukje van het goede antwoord (1/3 punt), maar hij zegt erbij dat de Kerk dit niet erkent. Sterker nog, dat de Kerk daar blind voor is! Maar naast het doel van procreatie (een gezin stichten), heeft de Kerk altijd het welzijn van de persoon voor ogen gehad. Dat welzijn in sexualibus heeft een lichamelijke component en een geestelijke, n.l. lichamelijk genoegen en geestelijke verbondenheid. Dat die twee wel te onderscheiden maar niet te scheiden zijn, is een gezond katholiek beginsel. Je wilt immers niet de Schepper dwarsbomen bij het plukken van de vruchten van de liefdesboom. Het lijkt wel alsof Harrie zich verantwoordt door te suggereren dat onvruchtbare seks goed is voor de duurzaamheid van een verbintenis. Welke verbintenis? Het huwelijk is voor hem blijkbaar niet meer normerend. Laten we dan zeggen ‘een liefdesrelatie’. Maar iedereen weet dat onvruchtbaarmaking juist infideel seksueel verkeer in de hand heeft gewerkt en nog steeds werkt. Een arts vertelde me gisteren dat de huidige praxis mensen met een risico opzadelt van blijvende onvruchtbaarheid: Chlamydia bijvoorbeeld, dat je jarenlang ongemerkt mee kunt nemen van partner naar partner en waardoor je ineens geen kinderen meer kunt krijgen.
Och Harrie, zou het niet pastoraal zijn daar ook eens op te wijzen? Neen, Harrie heeft één pastoraal dogma. Één zorg. Hij ziet één kwaad waar alle pijlen op gericht moeten worden: DE OVERBEVOLKING. ‘De enige echte catastrofe die ons kan treffen is niet de klimaatverandering, maar de overbevolking.’ Nu hoor je daar internationale organisaties niet meer zo veel over praten. Deels door de Aidsepidemie, deels door de sterke aandacht voor het milieu. Harrie, lees je wel eens artikelen over de manipuleerbaarheid van demografische gegevens? Heb je ook wel eens gehoord dat de porno-industrie en grote farmaceutische bedrijven de mythe van de overbevolking graag in stand willen houden? Maar laten we dichter bij huis kijken. Nederland! We zijn zo vergrijst als een muis. Als er niet meer kindjes komen, moeten wij straks als we oud zijn eindeloos doorwerken, of we kunnen niet eens meer in een fatsoenlijk bejaardenhuis. Dus ik ben bang dat Harrie een beetje achter ligt qua pastorale focus. Het kan toch niet zo zijn dat de eilandbewoners van Zuid-Beveland verstoken blijven van nieuwe relevante informatie?
Vraag 3: (bonusvraag) Wat moet de Kerk doen met ongehoorzame ambtsdragers?
Antwoord Harrie: ‘Misschien zou het van vitaliteit van onze parochies getuigen, wanneer wij onze eigen kerkleiding tot een zinnige discussie zouden uitdagen. […] Ik prijs mij gelukkig te vernemen dat veel van mijn collega’s de ontwikkeling beter verstaan en de moed hebben het eigen geweten als de uiteindelijke toetssteen van goed en kwaad te laten gelden! Van onze kerkleiders mag je verwachten dat ze een met goed argumenten omkleed standpunt innemen.’
Hola! De vraag wordt omgedraaid. Niet de ongehoorzame ambtsdrager maar de kerkleiders worden aangepakt. Maar goed, er zit opnieuw iets waars in het antwoord van Harrie (1/4 punt), over het geweten als toetssteen van goed en kwaad. Het jammere is wel dat Harrie niet uitlegt wat het geweten is. Ik zal er maar geen vraag 4 van maken, al zou hij dan misschien nog een vijf kunnen halen. Wel geef ik het antwoord van de Kerk, voor de geïnteresseerde katholieken of zoekers buiten de Kerk:
‘Het morele geweten is een oordeel van de rede, die op het juiste moment de mens oplegt, het goede te doen en het kwade te mijden […] Wanneer hij naar het morele geweten luistert, kan de bedachtzame mens de stem van God horen die tot hem spreekt.’ (Compendium art. 372). Harrie verruilt dus redelijkheid voor subjectiviteit: iets is goed of slecht als ik dat vind. Ik geloof dat psychologen daar een term voor hebben. Is het niet ‘puberteit’?
Voorlopig kan Harrie doorpuberen, want wat eigenlijk zou moeten gebeuren op kerkelijk vlak gebeurt nog niet:
‘Met een rechtvaardige straf dient gestraft te worden: degene die een leer verkondigt die door de Paus of door een oecumenisch Concilie veroordeeld is of een leer hardnekkig afwijst en zijn mening na een vermaning door de Apostolische Stoel of de Ordinaris (de bisschop) niet herroept.’ (Canon 1371, lid 1, Kerkelijk Wetboek)
O, als de Ordinaris de moeite neemt om pastor Harrie te bellen, zou hij meteen kunnen vragen of het waar is dat hij niet gelooft dat Jezus de Zoon van God is. Misschien krijgt hij dan hetzelfde antwoord als een gelovige die dit deed: ‘Nou en?’
Neen, Buijssen is gebuisd voor zijn examen. Hij heeft een drie. Maar het enige dat hij misschien zal zeggen is: ‘Nou en?’ Inderdaad, nou en? Dat mag hij later zeggen tegen Onze Lieve Heer. Maar wel erg dat hierdoor het geloof van veel katholieken in Zuid-Beveland van binnenuit geschaad wordt.
Pastoor H. Schilder
*Het examen is fictief.
Mensen sturen mij af en toe stukje uit hun parochieblad. Dat was ook het geval bij Heer Denis uit Tilburg. Zelf hebben gelovigen vaak niet de woorden om hun gevoel dat er iets niet klopt te uiten. Ditmaal een stukje van Harrie Buijssen, pastor Harrie, uit Zuid-Beveland. Het ging over de natuurwet. Harrie is gebuisd voor een katholiek examen over dit onderwerp*. Eigenlijk een examen voor beginners, maar goed, gezien de verwarrende tijden waarin we leven toch nodig.
Vraag 1: Wat is de natuurwet?
Antwoord van Harrie: ‘De natuurwet is volgens de katholieke leer een gegeven dat door de Schepper in de schepping is vastgelegd. Daaraan moet de mens zich in zijn handelen, ook en zeker op het gebied van de seksualiteit, houden. Kort samengevat komt het hierop neer: de geslachtsdelen van man en vrouw zijn uitsluitend op voortplanting gericht. Dat betekent volgens de officiële leer van de kerk dat iedere geslachtsdaad zo moet zijn dat er nieuw leven kan ontstaan.’
Helaas, gebuisd! Harrie geeft hier het antwoord op een andere vraag: Wat is naturalisme?
Het naturalisme kijkt voor ethische afwegingen puur naar lichamelijk-biologische kenmerken. Je gebruikt je lichaam goed, als je de natuurlijke functie van ledematen en organen in acht neemt. Bijvoorbeeld, naar harde muziek luisteren is niet goed voor je oren, dus moet je het ook niet doen. Om misverstanden te voorkomen, de kerk wijs het naturalisme als ethisch systeem af. Als Harrie denkt dat de katholieke zedenleer zich al eeuwen lang heeft vastgelegd op de het begrip natuurwet (in de versmalde versie van Harrie), moet hij wel vastlopen. De katholieke moraal baseert zich in haar onderricht allereerst op de Openbaring, vastgelegd in de Schrift en doorgegeven en uitgelegd in de kerkgemeenschap, waardoor er de noodzakelijke portie H. Geest in zit.
Wat zegt de Kerk ook? Dat wat wij weten vanuit het geloof, tevens te ontdekken is met het verstand, door mensen van goede wil. Waarom? Niet omdat mensen zo slim zijn, maar omdat de morele wet in hun geweten is ingegrift. Thomas van Aquino leerde al dat we dank zij de Openbaring deze morele wet sneller en met minder fouten leren kennen. Als Harrie zegt dat de Kerk zich primair baseert op de natuurwet, dan vergist hij zich. Hij maakt van de ruimdenkendheid van de Kerk (dat ook niet-katholieken haar wijsheid kunnen aanvoelen) een vorm van nauwdenkendheid, alsof zij alleen weet hoe het zit.
Wat is het goede antwoord (uit het Compendium)? ‘De natuurwet, ingeschreven door de Schepper in het hart van iedere mens, bestaat in een deelname aan de wijsheid en de goedheid van God, en drukt het oorspronkelijke morele besef uit, dat de mens in staat stelt met het verstand het goede en het kwade te onderscheiden. Zij is universeel en onveranderlijk, en legt de basis voor de fundamentele rechten en plichten van de persoon, evenals voor de menselijke gemeenschap en voor de burgerlijke wet zelf.’ Kort gezegd: zonder de natuurwet, ontbreekt iedere basis om tussen verschillende tijden en culturen tot een stabiele moraal te komen. We zien om ons heen gebeuren waar dat toe leidt. Maar daar is Harrie niet zo bezorgd over. ‘De geschiedenis leert dat er niets zo aan verandering onderhevig is als de begrippen goed en kwaad.’ Heel goed, Harrie! Maar juist die onderhevigheid aan verandering (lees: conceptuele verwarring) heeft in diezelfde geschiedenis voor de grootste rampen gezorgd. Neen, Harrie is eerder bezorgd over ‘de kerkelijke wetgever’. Die is ‘zo vervreemd geraakt van de samenleving, dat ook de katholieke bevolking zich daar nog weinig aan gelegen laat liggen. Ieder handelt naar eigen geweten.’ Degene die mij het parochiebladartikel toezond, heeft hierbij geschreven: ‘Maar er is vaak geen sprake meer van geweten! Kromme redenering dus.’ Maar vooruit, omdat de eerste bijzin van het antwoord van Harrie toch goed was, krijgt hij 1/3 punt.
Voordat ik naar de volgende vraag ga, nog even mijn nieuwsgierigheid de vrije loop laten. Zou Harrie werkelijk denken dat de Kerk zo bekrompen redeneert als hij voorstelt? Dan zou een katholieke man of een vrouw eigenlijk niet eens meer naar de WC mogen, omdat dan de geslachtsorganen niet voor voortplanting worden gebruikt… Laten we het er maar op houden dat Harrie de stijlvorm strawman gebruikt; je stelt de mening van je opponent zo ongunstig mogelijk voor om gelijk te krijgen voor je eigen standpunt. We hebben daar ook een Nederlands woord voor: je maakt een karikatuur van je tegenstander. Gek genoeg is deze tegenstander wel de baas van Harrie. Dat hij pastor mag zijn, is een gunst van onze H. Moeder de Kerk. Niet netjes om je moeder zo te bejegenen. Een tikje om de oren zou goed zijn. Een echte moeder laat niet met zich spotten.
Vraag 2: Wat is volgens de Kerk het doel van seksualiteit?
Antwoord van Harrie: ‘Waar de Kerk altijd blind voor is geweest - en dat is niet zo vreemd bij uitsluitend celibataire wetgevers - is dat seksualiteit (die niet gericht is op voortplanting, HS) zowel binnen als buiten het huwelijk, een blijk van wederkerig liefde kan zijn. En in een huwelijk kan dat immers een grote rol spelen voor de duurzaamheid van de verbintenis.’
Ai! Harrie geeft een stukje van het goede antwoord (1/3 punt), maar hij zegt erbij dat de Kerk dit niet erkent. Sterker nog, dat de Kerk daar blind voor is! Maar naast het doel van procreatie (een gezin stichten), heeft de Kerk altijd het welzijn van de persoon voor ogen gehad. Dat welzijn in sexualibus heeft een lichamelijke component en een geestelijke, n.l. lichamelijk genoegen en geestelijke verbondenheid. Dat die twee wel te onderscheiden maar niet te scheiden zijn, is een gezond katholiek beginsel. Je wilt immers niet de Schepper dwarsbomen bij het plukken van de vruchten van de liefdesboom. Het lijkt wel alsof Harrie zich verantwoordt door te suggereren dat onvruchtbare seks goed is voor de duurzaamheid van een verbintenis. Welke verbintenis? Het huwelijk is voor hem blijkbaar niet meer normerend. Laten we dan zeggen ‘een liefdesrelatie’. Maar iedereen weet dat onvruchtbaarmaking juist infideel seksueel verkeer in de hand heeft gewerkt en nog steeds werkt. Een arts vertelde me gisteren dat de huidige praxis mensen met een risico opzadelt van blijvende onvruchtbaarheid: Chlamydia bijvoorbeeld, dat je jarenlang ongemerkt mee kunt nemen van partner naar partner en waardoor je ineens geen kinderen meer kunt krijgen.
Och Harrie, zou het niet pastoraal zijn daar ook eens op te wijzen? Neen, Harrie heeft één pastoraal dogma. Één zorg. Hij ziet één kwaad waar alle pijlen op gericht moeten worden: DE OVERBEVOLKING. ‘De enige echte catastrofe die ons kan treffen is niet de klimaatverandering, maar de overbevolking.’ Nu hoor je daar internationale organisaties niet meer zo veel over praten. Deels door de Aidsepidemie, deels door de sterke aandacht voor het milieu. Harrie, lees je wel eens artikelen over de manipuleerbaarheid van demografische gegevens? Heb je ook wel eens gehoord dat de porno-industrie en grote farmaceutische bedrijven de mythe van de overbevolking graag in stand willen houden? Maar laten we dichter bij huis kijken. Nederland! We zijn zo vergrijst als een muis. Als er niet meer kindjes komen, moeten wij straks als we oud zijn eindeloos doorwerken, of we kunnen niet eens meer in een fatsoenlijk bejaardenhuis. Dus ik ben bang dat Harrie een beetje achter ligt qua pastorale focus. Het kan toch niet zo zijn dat de eilandbewoners van Zuid-Beveland verstoken blijven van nieuwe relevante informatie?
Vraag 3: (bonusvraag) Wat moet de Kerk doen met ongehoorzame ambtsdragers?
Antwoord Harrie: ‘Misschien zou het van vitaliteit van onze parochies getuigen, wanneer wij onze eigen kerkleiding tot een zinnige discussie zouden uitdagen. […] Ik prijs mij gelukkig te vernemen dat veel van mijn collega’s de ontwikkeling beter verstaan en de moed hebben het eigen geweten als de uiteindelijke toetssteen van goed en kwaad te laten gelden! Van onze kerkleiders mag je verwachten dat ze een met goed argumenten omkleed standpunt innemen.’
Hola! De vraag wordt omgedraaid. Niet de ongehoorzame ambtsdrager maar de kerkleiders worden aangepakt. Maar goed, er zit opnieuw iets waars in het antwoord van Harrie (1/4 punt), over het geweten als toetssteen van goed en kwaad. Het jammere is wel dat Harrie niet uitlegt wat het geweten is. Ik zal er maar geen vraag 4 van maken, al zou hij dan misschien nog een vijf kunnen halen. Wel geef ik het antwoord van de Kerk, voor de geïnteresseerde katholieken of zoekers buiten de Kerk:
‘Het morele geweten is een oordeel van de rede, die op het juiste moment de mens oplegt, het goede te doen en het kwade te mijden […] Wanneer hij naar het morele geweten luistert, kan de bedachtzame mens de stem van God horen die tot hem spreekt.’ (Compendium art. 372). Harrie verruilt dus redelijkheid voor subjectiviteit: iets is goed of slecht als ik dat vind. Ik geloof dat psychologen daar een term voor hebben. Is het niet ‘puberteit’?
Voorlopig kan Harrie doorpuberen, want wat eigenlijk zou moeten gebeuren op kerkelijk vlak gebeurt nog niet:
‘Met een rechtvaardige straf dient gestraft te worden: degene die een leer verkondigt die door de Paus of door een oecumenisch Concilie veroordeeld is of een leer hardnekkig afwijst en zijn mening na een vermaning door de Apostolische Stoel of de Ordinaris (de bisschop) niet herroept.’ (Canon 1371, lid 1, Kerkelijk Wetboek)
O, als de Ordinaris de moeite neemt om pastor Harrie te bellen, zou hij meteen kunnen vragen of het waar is dat hij niet gelooft dat Jezus de Zoon van God is. Misschien krijgt hij dan hetzelfde antwoord als een gelovige die dit deed: ‘Nou en?’
Neen, Buijssen is gebuisd voor zijn examen. Hij heeft een drie. Maar het enige dat hij misschien zal zeggen is: ‘Nou en?’ Inderdaad, nou en? Dat mag hij later zeggen tegen Onze Lieve Heer. Maar wel erg dat hierdoor het geloof van veel katholieken in Zuid-Beveland van binnenuit geschaad wordt.
Pastoor H. Schilder
*Het examen is fictief.
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |