Het telefoonboek als geloofsboek
Er wordt wat afgesomberd in de kerk. Maar laten we eerlijk zijn, er is alle reden om je ernstig zorgen te maken. Wereldwijd bezien maakt de kerk een stormachtige groei door. In Azie, Afrika en niet te vergeten Amerika zijn buitengewoon positieve ontwikkelingen te signaleren. Maar als het gaat om West Europa is het plaatje volkomen anders. De vraag is niet: hoe staan we er over 20 jaar voor. Nee, de vraag is echt: bestaan we nog over 20 jaar?! We negeren de problemen of kijken simpelweg de andere kant op. Neem alleen al de financiele situatie. Er verdampt jaarlijks een vermogen doordat ten dode opgeschreven parochies niet vroegtijdig sluiten - zodat je met het geld dat er nog resteert iets waardevols kunt doen - maar gewoon doorgaan tot al het geld verdampt is. We hebben een negatief exploitatiesaldo en dus verkopen we doodleuk gewoon een pastorie en gaan gewoon door dit geld te spenderen aan niet te permitteren salariskosten of restauraties. Tot alles op is. En dan sluiten we de kerk.
Zeker, er zijn vele redenen om ongelooflijk somber te zijn. Als de kerk in Nederland teloor zou gaan, zou dat niet alleen voor christenen een groot verlies zijn. Naast gezin en school was de kerk van oudsher een plek waar mensen werden gevormd. Niet alleen omdat er normen en waarden werden overgedragen, maar ook omdat het lidmaatschap van de kerk als het ware dwong tot het samen optrekken van mensen die elkaar in het normale leven nogal eens ontlopen: arm en rijk, jong en oud, bazen en arbeiders. Juist in een tijd als de onze waarin veel geklaagd wordt en gesomberd wordt over de afbrokkeling van het gezin en de uitholling van het onderwijs, zou het vormingsinstituut Kerk zijn groot nut kunnen hebben. Dan mag er wel eens echt beleid gevoerd gaan worden en onder ogen gezien worden waar het nu eigenlijk om gaat in de kerk. Als we de schijn hoog houden dat het allemaal wel goed zal komen en als we zelf niet meer weten wat er op het spel staat, ja dan is het over en sluiten.
Is er een ommekeer mogelijk. Alleen met Gods zegen uiteraard, maar als wij met de armen over elkaar gaan zitten gebeurt er uiteraard niks. Als wij doen wat we kunnen, zal God doen wat wij niet kunnen. Als wij niks doen, valt er geen werk te zegenen. Enkele vrijmoedige aanbevelingen.
1. Kraam geen onzin uit.
Gerard Reve schreef eens: “De verlichte mens is niet bereid ook maar iets te aanvaarden dat hij niet begrijpt. Ze vragen: Maar hoe kan dat dan? Ik antwoord: Het kan niet, maar het is gelukkig wel zo.” In steeds meer kerken (katholiek en protestant) gaat men uit van het dogma ‘wat niet begrepen kan worden, hoeft ook niet te worden geloofd’. Zelfs een atheïstische dominee - Klaas Hendrikse - die luid en duidelijk roept dat God niet bestaat, wordt getolereerd door de PKN. En in de katholieke kerk krijgt een deken (Eindhoven) die onomwonden roept dat Christus helemaal niet present is in de geconsacreerde hostie gewoon een nieuwe benoeming tot deken. De totale ontkenning van de kernen van het geloof zijn kennelijk geen belemmering om namens de kerk werkzaam te zijn. Ja, dan moet je je niet verbazen dat de kerk zichzelf onbegrijpelijk en overbodig maakt. Godsdienst (het woord zegt het zelf al) gaat om God dienen. Maar waar gaat dat nog over als God zelf niet meer in de kerk toegelaten wordt. Gelukkig zijn er nog pastoors en dominees die niet van mening zijn dat God pas kan bestaan na hun voorafgaande schriftelijke toestemming.
Aanbeveling 1: denk eens na!
2. Doe eens normaal.
Theo van Gogh wordt vermoord door de orthodoxe moslim Mohammed Bouyeri en wat doen Balkenende, de generale synoden van de protestantse kerken en de bisschoppenconferentie van de katholieke kerk? Je zou denken dat ze hun medeleven betuigen met de zoon van Theo (de 12-jarige Lieuwe) of met Theo’s ouders. Maar nee hoor. Die werden in het geheel genegeerd. In plaats daarvan verdringt men zich om thee te gaan drinken met moslimorganisaties (gezellig, Job Cohen was er ook) om “juist in deze weken herkenning, verbondenheid en solidariteit te onderstrepen met de moslimgemeenschap”. Zijn ze helemaal geschift? Enerzijds je eigen geloof constant bevragen en relativeren, anderzijds een andere godsdienst prijzen om haar ontzag “voor de ware God”.
Aanbeveling 2: hou op met dat gezever!
3. Lees gewoon wat er staat in de Bijbel.
Zoals de protestantse kerken van de Statenbijbel overschakelden op moderne vertalingen zoals het gebabbel van Ter Linde, zo verkwanselden de katholieken hun Canisius en Willibrord voor vrijzinnig gereutel. Resultaat? Jozef weent niet meer in Genesis 45 bij het terugzien van zijn broers, maar liet - alsof hij zojuist de finale van Idols had gewonnen - ‘zijn tranen de vrije loop’. Al het sacrale is verdwenen, al het mysterieuze is ineens heel goed verklaarbaar (was het geen wonder dat ineens iedereen - na de bewogen woorden van Jezus - zijn lunchpakket tevoorschijn haalde en dat deelde met alle anderen die kennelijk ook allemaal een broodtrommeltje bij zich hadden? Nee, dat was geen wonder! Dat is onzin!). De bijbel is verwerkt tot hapklare brokken voor de bijdetijdse lezer. Ja, het is ineens allemaal heel gemakkelijk te begrijpen, maar alle verwondering, eerbied en ontzag zijn verdwenen. Het hele geloof is verdwenen, maar een kniesoor die daar moeilijk over doet. Als ik een boek wil lezen dat gemakkelijk te begrijpen is, pak ik gewoon Heleen van Rooyen of grijp ik naar Midas Decker. Of het telefoonboek. Wat? Zijn dat geen geloofsboeken?!
Aanbeveling 3: Het zou je aan je reet moeten roesten wat atheïsten over religie tetteren!
4. Laat politieke correctheid aan politici over.
Als je in de jaren ’60 en vooral ’70 naar de kerk ging deed je dat vooral met de bedoeling om nog eens te horen wat er de afgelopen week aan de orde was gesteld in Vrij Nederland of op het partijcongres van de PSP. Althans, daar ging mijn pastoor van uit. In mijn parochie stopte de pastoor een overdosis politiek (uiteraard links) in zijn preek, die dus helemaal geen preek was. Voor een groot aantal medeparochianen werd dat een reden om voortaan op zondagmorgen maar uit te slapen. Inmiddels is die situatie opgeklaard, maar dat neemt niet weg dat heel wat pastoors en dominees nog steeds politieke boodschappen de lucht in slingeren over immigratiebeleid of het klimaat of gewoon domweg het journaal van de afgelopen week nog eens dunnetjes overdoen. Als het evangelie maar niet teveel aan bod hoeft te komen. Of het nu linkse of rechtse boodschappen zijn, het is beide onzin. Net zo onzinnig als dat politici voortaan voornamelijk aan God zouden gaan doen en nauwelijks aan politiek.
Aanbeveling 4: Doe gewoon aan God en niet aan politiek.
5. Stop met oecumene als je niet eens weet wat je eigen identiteit is.
Wat veel voorstanders van oecumene vergeten, is regel 1 van het Fanclubwezen: fanclubs van twee verschillende voetbalclubs moet je niet op een hoop gooien. Wat dan ontstaat vindt namelijk niemand te pruimen. Een gezamenlijke PSV- en Ajaxdag leidt er toe dat iedereen thuis blijft. Het zal best zo zijn dat ze allebei hetzelfde willen (voetballen en kampioen worden), maar ga dat maar uitleggen aan PSV-ers en Ajaxieden. Of wat ons onderwerp betreft: ga dat maar uitleggen aan Rooms-katholieken, oud-katholieken, hervormden, gereformeerden, hersteld-gereformeerden, baptisten en heel de rest van de clubs die “allemaal hetzelfde willen”. Alleen als je geen water bij de wijn wenst te doen (omdat de boel anders verwatert), kun je eens gaan praten met anderen (die hetzelfde principe hebben). Alleen dan laat je zien jezelf en de ander serieus te nemen.
Aanbeveling 5: Schoenmaker, blijf bij je leest.
6. Hou op met die Amerikaanse onzin.
U kent ze wel, de ‘evangelicals’ met hun kerkdiensten die opgeluisterd worden met opwekkingsliederen (ik wordt daar altijd heel somber van), bijbelse gitaarcombo’s, christelijke pantomime en bijdetijdse rap. Hebben we nog niet begrepen dat de beatmis uit de jaren ’60 echt een groot misverstand was. Allemaal bedoeld om te voorkomen dat jongeren de kerk vaarwel zeggen. Met als resultaat dat jongeren gillend de kerk verlieten (popmuziek klinkt nergens zo beroerd als in kerken door goedbedoelde jongerenkoren met hun aftandse farfisa-orgeltjes) en ouderen elders hun heil gingen zoeken. Op nieuwigheden raak je nu eenmaal snel uitgekeken en meer doorgewinterde gelovigen stellen nu eenmaal meer prijs op traditionele plechtige liturgie met stijlvolle gezangen, dan op de mislukte poging van zelfbenoemde gitaarheld Stefan om een imitatie van Carlos Santana weg te geven. Het zou niet helemaal verkeerd zijn om Gregoriaans en Bach wat meer in te schakelen als ambassadeur van kerkelijke muziek. Gregoriaanse gezangen en het oeuvre van Bach komen nu eenmaal dichter in de buurt van een Godsbewijs dan Beatleliedjes. Maar nee hoor, wij verkiezen het tenenkrommende Elly & Rikkert-repertoire met als achterliggende gedachte dat voor God geen melodie te onbenullig kan zijn, of het gezingzang van Oosterhuisgeneuzel onder het mom dat geen tekst over God te plat kan zijn. Dan ga ik nog liever naar Motorhead: The Musical. Bestaat die dan? Nee, maar het zou minder onzinnig zijn (en een stuk gezelliger).
Aanbeveling 6: Houd op met die onzin!
Er wordt wat afgesomberd in de kerk. Maar laten we eerlijk zijn, er is alle reden om je ernstig zorgen te maken. Wereldwijd bezien maakt de kerk een stormachtige groei door. In Azie, Afrika en niet te vergeten Amerika zijn buitengewoon positieve ontwikkelingen te signaleren. Maar als het gaat om West Europa is het plaatje volkomen anders. De vraag is niet: hoe staan we er over 20 jaar voor. Nee, de vraag is echt: bestaan we nog over 20 jaar?! We negeren de problemen of kijken simpelweg de andere kant op. Neem alleen al de financiele situatie. Er verdampt jaarlijks een vermogen doordat ten dode opgeschreven parochies niet vroegtijdig sluiten - zodat je met het geld dat er nog resteert iets waardevols kunt doen - maar gewoon doorgaan tot al het geld verdampt is. We hebben een negatief exploitatiesaldo en dus verkopen we doodleuk gewoon een pastorie en gaan gewoon door dit geld te spenderen aan niet te permitteren salariskosten of restauraties. Tot alles op is. En dan sluiten we de kerk.
Zeker, er zijn vele redenen om ongelooflijk somber te zijn. Als de kerk in Nederland teloor zou gaan, zou dat niet alleen voor christenen een groot verlies zijn. Naast gezin en school was de kerk van oudsher een plek waar mensen werden gevormd. Niet alleen omdat er normen en waarden werden overgedragen, maar ook omdat het lidmaatschap van de kerk als het ware dwong tot het samen optrekken van mensen die elkaar in het normale leven nogal eens ontlopen: arm en rijk, jong en oud, bazen en arbeiders. Juist in een tijd als de onze waarin veel geklaagd wordt en gesomberd wordt over de afbrokkeling van het gezin en de uitholling van het onderwijs, zou het vormingsinstituut Kerk zijn groot nut kunnen hebben. Dan mag er wel eens echt beleid gevoerd gaan worden en onder ogen gezien worden waar het nu eigenlijk om gaat in de kerk. Als we de schijn hoog houden dat het allemaal wel goed zal komen en als we zelf niet meer weten wat er op het spel staat, ja dan is het over en sluiten.
Is er een ommekeer mogelijk. Alleen met Gods zegen uiteraard, maar als wij met de armen over elkaar gaan zitten gebeurt er uiteraard niks. Als wij doen wat we kunnen, zal God doen wat wij niet kunnen. Als wij niks doen, valt er geen werk te zegenen. Enkele vrijmoedige aanbevelingen.
1. Kraam geen onzin uit.
Gerard Reve schreef eens: “De verlichte mens is niet bereid ook maar iets te aanvaarden dat hij niet begrijpt. Ze vragen: Maar hoe kan dat dan? Ik antwoord: Het kan niet, maar het is gelukkig wel zo.” In steeds meer kerken (katholiek en protestant) gaat men uit van het dogma ‘wat niet begrepen kan worden, hoeft ook niet te worden geloofd’. Zelfs een atheïstische dominee - Klaas Hendrikse - die luid en duidelijk roept dat God niet bestaat, wordt getolereerd door de PKN. En in de katholieke kerk krijgt een deken (Eindhoven) die onomwonden roept dat Christus helemaal niet present is in de geconsacreerde hostie gewoon een nieuwe benoeming tot deken. De totale ontkenning van de kernen van het geloof zijn kennelijk geen belemmering om namens de kerk werkzaam te zijn. Ja, dan moet je je niet verbazen dat de kerk zichzelf onbegrijpelijk en overbodig maakt. Godsdienst (het woord zegt het zelf al) gaat om God dienen. Maar waar gaat dat nog over als God zelf niet meer in de kerk toegelaten wordt. Gelukkig zijn er nog pastoors en dominees die niet van mening zijn dat God pas kan bestaan na hun voorafgaande schriftelijke toestemming.
Aanbeveling 1: denk eens na!
2. Doe eens normaal.
Theo van Gogh wordt vermoord door de orthodoxe moslim Mohammed Bouyeri en wat doen Balkenende, de generale synoden van de protestantse kerken en de bisschoppenconferentie van de katholieke kerk? Je zou denken dat ze hun medeleven betuigen met de zoon van Theo (de 12-jarige Lieuwe) of met Theo’s ouders. Maar nee hoor. Die werden in het geheel genegeerd. In plaats daarvan verdringt men zich om thee te gaan drinken met moslimorganisaties (gezellig, Job Cohen was er ook) om “juist in deze weken herkenning, verbondenheid en solidariteit te onderstrepen met de moslimgemeenschap”. Zijn ze helemaal geschift? Enerzijds je eigen geloof constant bevragen en relativeren, anderzijds een andere godsdienst prijzen om haar ontzag “voor de ware God”.
Aanbeveling 2: hou op met dat gezever!
3. Lees gewoon wat er staat in de Bijbel.
Zoals de protestantse kerken van de Statenbijbel overschakelden op moderne vertalingen zoals het gebabbel van Ter Linde, zo verkwanselden de katholieken hun Canisius en Willibrord voor vrijzinnig gereutel. Resultaat? Jozef weent niet meer in Genesis 45 bij het terugzien van zijn broers, maar liet - alsof hij zojuist de finale van Idols had gewonnen - ‘zijn tranen de vrije loop’. Al het sacrale is verdwenen, al het mysterieuze is ineens heel goed verklaarbaar (was het geen wonder dat ineens iedereen - na de bewogen woorden van Jezus - zijn lunchpakket tevoorschijn haalde en dat deelde met alle anderen die kennelijk ook allemaal een broodtrommeltje bij zich hadden? Nee, dat was geen wonder! Dat is onzin!). De bijbel is verwerkt tot hapklare brokken voor de bijdetijdse lezer. Ja, het is ineens allemaal heel gemakkelijk te begrijpen, maar alle verwondering, eerbied en ontzag zijn verdwenen. Het hele geloof is verdwenen, maar een kniesoor die daar moeilijk over doet. Als ik een boek wil lezen dat gemakkelijk te begrijpen is, pak ik gewoon Heleen van Rooyen of grijp ik naar Midas Decker. Of het telefoonboek. Wat? Zijn dat geen geloofsboeken?!
Aanbeveling 3: Het zou je aan je reet moeten roesten wat atheïsten over religie tetteren!
4. Laat politieke correctheid aan politici over.
Als je in de jaren ’60 en vooral ’70 naar de kerk ging deed je dat vooral met de bedoeling om nog eens te horen wat er de afgelopen week aan de orde was gesteld in Vrij Nederland of op het partijcongres van de PSP. Althans, daar ging mijn pastoor van uit. In mijn parochie stopte de pastoor een overdosis politiek (uiteraard links) in zijn preek, die dus helemaal geen preek was. Voor een groot aantal medeparochianen werd dat een reden om voortaan op zondagmorgen maar uit te slapen. Inmiddels is die situatie opgeklaard, maar dat neemt niet weg dat heel wat pastoors en dominees nog steeds politieke boodschappen de lucht in slingeren over immigratiebeleid of het klimaat of gewoon domweg het journaal van de afgelopen week nog eens dunnetjes overdoen. Als het evangelie maar niet teveel aan bod hoeft te komen. Of het nu linkse of rechtse boodschappen zijn, het is beide onzin. Net zo onzinnig als dat politici voortaan voornamelijk aan God zouden gaan doen en nauwelijks aan politiek.
Aanbeveling 4: Doe gewoon aan God en niet aan politiek.
5. Stop met oecumene als je niet eens weet wat je eigen identiteit is.
Wat veel voorstanders van oecumene vergeten, is regel 1 van het Fanclubwezen: fanclubs van twee verschillende voetbalclubs moet je niet op een hoop gooien. Wat dan ontstaat vindt namelijk niemand te pruimen. Een gezamenlijke PSV- en Ajaxdag leidt er toe dat iedereen thuis blijft. Het zal best zo zijn dat ze allebei hetzelfde willen (voetballen en kampioen worden), maar ga dat maar uitleggen aan PSV-ers en Ajaxieden. Of wat ons onderwerp betreft: ga dat maar uitleggen aan Rooms-katholieken, oud-katholieken, hervormden, gereformeerden, hersteld-gereformeerden, baptisten en heel de rest van de clubs die “allemaal hetzelfde willen”. Alleen als je geen water bij de wijn wenst te doen (omdat de boel anders verwatert), kun je eens gaan praten met anderen (die hetzelfde principe hebben). Alleen dan laat je zien jezelf en de ander serieus te nemen.
Aanbeveling 5: Schoenmaker, blijf bij je leest.
6. Hou op met die Amerikaanse onzin.
U kent ze wel, de ‘evangelicals’ met hun kerkdiensten die opgeluisterd worden met opwekkingsliederen (ik wordt daar altijd heel somber van), bijbelse gitaarcombo’s, christelijke pantomime en bijdetijdse rap. Hebben we nog niet begrepen dat de beatmis uit de jaren ’60 echt een groot misverstand was. Allemaal bedoeld om te voorkomen dat jongeren de kerk vaarwel zeggen. Met als resultaat dat jongeren gillend de kerk verlieten (popmuziek klinkt nergens zo beroerd als in kerken door goedbedoelde jongerenkoren met hun aftandse farfisa-orgeltjes) en ouderen elders hun heil gingen zoeken. Op nieuwigheden raak je nu eenmaal snel uitgekeken en meer doorgewinterde gelovigen stellen nu eenmaal meer prijs op traditionele plechtige liturgie met stijlvolle gezangen, dan op de mislukte poging van zelfbenoemde gitaarheld Stefan om een imitatie van Carlos Santana weg te geven. Het zou niet helemaal verkeerd zijn om Gregoriaans en Bach wat meer in te schakelen als ambassadeur van kerkelijke muziek. Gregoriaanse gezangen en het oeuvre van Bach komen nu eenmaal dichter in de buurt van een Godsbewijs dan Beatleliedjes. Maar nee hoor, wij verkiezen het tenenkrommende Elly & Rikkert-repertoire met als achterliggende gedachte dat voor God geen melodie te onbenullig kan zijn, of het gezingzang van Oosterhuisgeneuzel onder het mom dat geen tekst over God te plat kan zijn. Dan ga ik nog liever naar Motorhead: The Musical. Bestaat die dan? Nee, maar het zou minder onzinnig zijn (en een stuk gezelliger).
Aanbeveling 6: Houd op met die onzin!
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |